Trasa prowadząca śladami dziedzictwa Chełma – od baroku po modernizm, przez kościoły i klasztory, w których słychać echo wielowiekowej tradycji.
Szlak Kultury Zachodniej prowadzi przez najważniejsze zabytki dziedzictwa Chełma. Odwiedzisz kościoły, klasztory i kamienice, w których zapisana jest historia ponad siedmiu wieków obecności kultury zachodniej na tym pograniczu.
Trasa obejmuje 10 punktów i zajmuje około kilku godzin spaceru. To najdłuższy z naszych szklaków. Jeśli go wybierzesz, będziesz mógł pochwalić się tym, że naprawdę zwiedziłeś całe miasto!
Kulminacyjnym punktem wyprawy jest majestatyczna bazylika Narodzenia NMP na Górze Chełmskiej. Ta biała, monumentalna bryła kryje w sobie replikę ikony Matki Bożej Chełmskiej.
Szlak Kultury Zachodniej to idealna propozycja dla miłośników historii, którzy pragną zobaczyć, jak harmonijnie przenikają się tu tradycje szlacheckiej Rzeczypospolitej z elegancją przełomu wieków.
Późnobarokowa świątynia wzniesiona w latach 1753-1763 według projektu architekta Pawła Antoniego Fontany. Powstała na miejscu drewnianego kościoła ufundowanego w 1417 r. przez króla Władysława Jagiełłę i renesansowego obiektu z końca XVI w., zarządzanego od połowy XVII do XIX w. przez pijarów. Siedziba najstarszej parafii rzymskokatolickiej w Chełmie.
Budynek z początków XVIII w. wzniesiony na potrzeby prowadzonego przez pijarów kolegium. Po likwidacji zakonu mieściła rosyjskie gimnazjum męskie, a w okresie międzywojennym szkołę powszechną. Obecnie główny budynek Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza i funkcjonującej w strukturach muzeum Galerii 72, gromadzącej nowoczesne malarstwo.
Dawny rynek staromiejski z zabudową sięgającą XVII w. oraz piwnicami zniszczonego w połowie XIX w. ratusza. W centrum znajduje się zrekonstruowana studnia staromiejska, a we wschodniej części zabytkowy kiosk żydowskiego kupca Mejera Dobkowskiego i Pomnik Poległych, upamiętniający chełmskich ochotników z wojny polsko-bolszewickiej.
Obiekt wzniesiony latach 1735-1756 według projektu włoskiego architekta Pawła Antoniego Fontany na miejscu trzynastowiecznej cerkwi, służącej biskupom prawosławnym i unickim. Wybudowana w stylu późnego baroku jest również Sanktuarium Matki Bożej Chełmskiej. Po 1875 r. przebudowana na sobór prawosławny, od 1931 r. siedziba parafii pw. Narodzenia NMP. W 1988 r. otrzymała tytuł bazyliki mniejszej.
Willa niemieckiego przemysłowca Wilhelma Kretzschmara z końca XIX w., właściciela powstałej w 1880 r. fabryki maszyn rolniczych. Obiekt został przebudowany przez kolejnego właściciela Franciszka Gassnera w 1912 r. według projektu Ksawerego Drozdowskiego. Posiada bogatą dekorację w części frontowej w stylu eklektyczno-secesyjnym.
Zespół klasztorny złożony z późnobarokowego kościoła pw. św. Andrzeja Apostoła z 1750 r., wzniesionego według projektu Pawła Antoniego Fontany oraz klasztoru rozbudowanego w 2 połowie XIX w. na potrzeby szkoły żeńskiej, zwanej Instytutem Maryjskim.
Obiekt powstał w latach 1924-1927 z przeznaczeniem na siedzibę władz miasta i skrzydłem z salą dla teatru miejskiego. Wzniesiony w stylu neorenesansowym został rozbudowany w kierunku zachodnim w latach 70. W skrzydle przeznaczonym na teatr funkcjonowały kina („Wersal” , „Ton”, „Tęcza”, „LOPP”, „Scala”), a obecnie Centrum Kultury Filmowej „Zorza”.
Cmentarz powstał na początku XIX w. i znajdują się na nim dwie kaplice. Pierwsza, wzniesiona w stylu klasycystycznym, powstała prawdopodobnie w połowie XIX w. z fundacji rodziny Bielskich, właścicieli podchełmskiego Uhra. Drugą w 1909 r., wzniesioną w stylu neogotyckim, ufundował chełmski notariusz Władysław Zajdler.
Osiedle powstało we wschodniej części miasta w latach 1928-1939 w związku z planami przeniesienia do Chełma siedziby radomskiej Dyrekcji PKP. Złożone z potężnego biurowca i ponad stu różnorodnych budynków mieszkalnych, zostało zaprojektowane przez architektów Adama Paprockiego, Adama Kuncewicza i Henryka Gaya w stylu nowoczesnego modernizmu.
To monumentalny, pięciokondygnacyjny budynek biurowy w stylu wczesnego modernizmu, wzniesiony w latach 1928-1939 jako siedziba Wschodniej Dyrekcji Kolei Państwowych.
Na starcie trasy warto odwiedzić Chełmski Ośrodek Informacji Turystycznej, który mieści się w budynku dawnego Magistratu przy ul. Lubelskiej 63.
Godziny pracy (sezon letni):
Pon.-pt. 8:00-17:00,
sob. 9:00-15:00,
niedz. 9:00-13:00. Poza sezonem punkt czynny jest zazwyczaj do 17:00 od poniedziałku do soboty.
Większość punktów szlaku (od 1 do 8) znajduje się w zasięgu krótkiego spaceru w obrębie historycznego centrum i Górki Chełmskiej. Dojście z Placu Łuczkowskiego na szczyt Góry Chełmskiej zajmuje zwykle kilkanaście minut pod górę alejkami i schodami.
Punkty 9 i 10 (Osiedle Dyrekcja i Gmach Dyrekcji Kolei) znajdują się nieco dalej od ścisłego centrum, przy Placu Niepodległości, co może wymagać dłuższego spaceru lub krótkiego przejazdu.
Podziemia Kredowe (opcjonalnie na trasie): Wejście znajduje się przy ul. Lubelskiej 55a. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, a z racji dużej popularności zalecana jest wcześniejsza rezerwacja.
Uwaga! Temperatura w podziemiach: Jeśli planujesz wejście do Piwnic pod bazyliką lub Chełmskich Podziemi Kredowych, pamiętaj o cieplejszym ubraniu – temperatura tam wynosi stałe ok. 9°C.
Miejsca postojowe dla samochodów dostępne są wzdłuż ul. Lubelskiej oraz na wyznaczonych parkingach w rejonie wzgórza katedralnego. Na terenie całego miasta nie ma żadnych odpłatnych stref parkingowych. Parkowanie jest darmowe.
Wejście na dzwonnicę (ponad 40 m wysokości) odbywa się po schodach i może być utrudnione dla osób o ograniczonej mobilności lub małych dzieci; obowiązuje zakaz wprowadzania wózków i dużego bagażu na wieżę.
Szlak nie jest oznakowany.
Nie wszystkie. Polecamy zwrócić uwagę na:
• Bazylika Narodzenia NMP: Wstęp do samej świątyni na modlitwę i zwiedzanie jest bezpłatny.
• Kompleks na Górce (Krypty, Piwnice, Wieża): Zwiedzanie XVIII-wiecznych krypt, XVII-wiecznych piwnic oraz wejście na taras widokowy dzwonnicy jest płatne.
• Pałac Kretzschmarów: obiekt podziwia się z zewnątrz.
Oczywiście. Szlak można przejść w dowolnej kolejności i pominąć wybrane punkty. Polecamy jednak odwiedzić przynajmniej Bazylikę, Klasztor pijarów i Bramę Uściługską.
Tak, obowiązkowym punktem jest dzwonnica przy bazylice, która ma ponad 40 metrów wysokości. Z jej tarasu widokowego roztacza się panorama 360 stopni na cały Chełm i okolicę. Wejście odbywa się po schodach, co może być męczące.
Tak, wejście do Chełmskich Podziemi Kredowych znajduje się przy ul. Lubelskiej 55a, tuż obok kościoła Rozesłania św. Apostołów (punkt 1 i 2 szlaku). Zwiedzanie podziemi odbywa się wyłącznie z przewodnikiem i trwa około godziny. Warto pamiętać o stałej temperaturze ok. 9°C panującej pod ziemią.
Szlak prowadzi przez wyjątkowe osiedle w całości wpisane do rejestru zabytków, będące jednym z większych projektów urbanistycznych okresu II Rzeczypospolitej. W 2028 roku osiedle obchodzić będzie swoje 100-lecie.
Poznaj szlak
Trasa upamiętniająca żydowską historię Chełma. Spacer przez miejsca, które opowiadają o społeczności tworzącej to miasto przez wieki.
Poznaj szlak
Trasa śladami prawosławnego i unickiego dziedzictwa Chełma. Od XIII-wiecznych krypt po cerkwie i seminaria, w których zapisana jest historia wschodniego pogranicza.
Poznaj szlak