Trasa prowadząca śladami dziedzictwa Chełma — od gotyku po barok, przez kościoły i klasztory, w których słychać echo wielowiekowej tradycji.
Szlak Kultury Zachodniej prowadzi przez najważniejsze zabytki dziedzictwa Chełma. Odwiedzisz kościoły, klasztory i kamienice, w których zapisana jest historia ponad siedmiu wieków obecności kultury zachodniej na tym pograniczu.
Trasa obejmuje 10 punktów i zajmuje około kilku godzin spaceru. To najdłuższy z naszych szklaków. Jeśli go wybierzesz, będziesz mógł pochwalić się tym, że naprawdę zwiedziłeś całe miasto!
Kulminacyjnym punktem wyprawy jest majestatyczna Bazylika Narodzenia NMP na Górze Chełmskiej. Ta biała, monumentalna bryła kryje w sobie replikę ikony Matki Bożej Chełmskiej.
Szlak Kultury Zachodniej to idealna propozycja dla miłośników historii, którzy pragną zobaczyć, jak harmonijnie przenikają się tu tradycje szlacheckiej Rzeczypospolitej z elegancją przełomu wieków.
Późnobarokowa świątynia wzniesiona w latach 1753-1763 według projektu architekta Pawła Antoniego Fontany. Powstała na miejscu kościoła ufundowanego w 1417 r. przez króla Władysława Jagiełłę.
Ciekawostka historyczna: Obecny murowany kościół (z XVIII wieku) został ufundowany m.in. przez Wacława Rzewuskiego jako wotum wdzięczności, zastępując wcześniejszą drewnianą świątynię ufundowaną jeszcze przez Władysława Jagiełłę po zwycięstwie pod Grunwaldem.
Wizyta w dawnym kolegium pozwala poczuć atmosferę dawnego Chełma, który był ważnym ośrodkiem edukacyjnym i miejscem styku wielu kultur.
Budynek z początków XVIII w. wzniesiony na potrzeby prowadzonego przez pijarów kolegium. Obecnie główny budynek Muzeum Ziemi Chełmskiej.
Muzeum Ziemi Chełmskiej: Obecnie w budynku (ul. Lubelska 57) mieści się główna siedziba Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza. Turyści mogą tam zapoznać się z niezwykle bogatymi zbiorami (ponad 20 tysięcy eksponatów) prezentowanymi na wystawach takich jak:
◦ „Chełm jest jego imię…. Dzieje miasta od X do XX wieku”.
◦ „Skarby Przyrody” (fauna i flora wschodniej Lubelszczyzny).
◦ „Powrót do przeszłości” (tradycyjna kultura regionu).
◦ Galeria 72 – Dział Sztuki Współczesne
Doktor Edward Łuczkowski był szanowanym chełmskim lekarzem oraz społecznikiem. Zmarł w 1932 roku, a jeszcze w tym samym roku jego imieniem nazwano północną część ówczesnego rynku, znaną wówczas jako Mały Rynek.
Na kamienicy przy Placu Łuczkowskiego 5 znajduje się pamiątkowa tablica poświęcona jego osobie. Została ona ufundowana w 1985 roku. Choć imię Łuczkowskiego nadano rynkowi już w 1932 roku, w okresie PRL (w latach 50. XX wieku) nazwę zmieniono na Plac Konstytucji. Historyczna nazwa, honorująca doktora, została przywrócona uchwałą Rady Miasta 2 kwietnia 1992 roku.
Obecnie plac noszący jego imię stanowi centralny punkt chełmskiej starówki i jest miejscem ważnych uroczystości oraz spotkań mieszkańców.
To niezwykłe miejsce pozwala niemal dotknąć wielokulturowej historii dawnego pogranicza – świątynia, wzniesiona w połowie XVIII wieku według projektu Pawła Fontany, skrywa w swym barokowym wnętrzu obraz Matki Bożej Chełmskiej oraz unikalne zabytki, takie jak srebrne antependium upamiętniające hołd po bitwie pod Beresteczkiem. Turystów zachwyca nie tylko bogactwo sztuki sakralnej i możliwość zwiedzenia XVIII-wiecznych krypt, ale także spacer po urokliwym zespole katedralnym pełnym starych drzew i kapliczek. Ponad 40-metrowa dzwonnicęa umożliwia obejrzenie panoramy całego Chełma i malowniczej doliny Uherki.
Elegancka rezydencja miejska w stylu klasycystycznym, świadectwo rozkwitu Chełma w epoce zaborów. Willa niemieckiego przemysłowca Wilhelma Kretzschmara z końca XIX w.
Pałac Kretzschmarów to jedna z najbardziej reprezentacyjnych kamienic w Chełmie, zlokalizowana w centrum miasta przy ulicy Pocztowej 50.
Pierwotnie, w latach 1895–1896, inżynier Wilhelm Kretzschmar (właściciel fabryki maszyn rolniczych) wzniósł w tym miejscu jedynie parterową willę według projektu A. Sokołowa. Obecny kształt budynek zawdzięcza drugiemu właścicielowi, Franciszkowi Gassnerowi, który po zakupie posesji w 1906 roku dokonał gruntownej przebudowy. W 1912 roku dobudowano piętro oraz charakterystyczną wieżyczkę, która nadała całości pałacowy, monumentalny charakter. Budowla reprezentuje styl secesyjno-eklektyczny, a jej elewacja jest bogato zdobiona sztukateriami, gzymsami i dekoracyjnymi obramieniami okien.
Po II wojnie światowej pałac przeszedł na własność miasta. Zanim stał się siedzibą Urzędu Stanu Cywilnego, przez pewien czas mieściła się w nim poczta. Co ciekawe, na tyłach pałacu znajdowała się niegdyś fabryka maszyn rolniczych prowadzona przez pierwszego właściciela. Obecnie budynek funkcjonuje jako Pałac Ślubów.
Zespół klasztorny złożony z późnobarokowego kościoła pw. Św. Andrzeja Apostoła z 1750 r., wzniesionego według projektu Pawła Antoniego Fontany oraz klasztoru rozbudowanego w 2 poł. XIX w. na potrzeby szkoły żeńskiej, zwanej Instytutem Maryjskim.
Obiekt wzniesiony w stylu neorenesansowym powstały w latach 1924-1927
z przeznaczeniem na siedzibę władz miasta i skrzydłem z salą dla teatru miejskiego.
Zabytkowe kaplice znajdujące się na cmentarzu parafialnym, powstałym
na początku XIX w. Pierwsza, wzniesiona w stylu klasycystycznym w połowie XIX w. Druga w 1909 r. w stylu neogotyckim.
Osiedle powstało we wschodniej części miasta w latach 1928-1939. Jest przykładem architektury modernizmu: przejawia się w prostych, funkcjonalnych bryłach budynków, oszczędnej dekoracji oraz podporządkowaniu formy potrzebom codziennego życia mieszkańców.
Same budynki, charakteryzujące się doskonałym wykończeniem i jednolitym kształtem, stanowią ciekawy przykład myśli budowlanej okresu międzywojennego.
To monumentalny, pięciokondygnacyjny budynek biurowy w stylu wczesnego modernizmu, wzniesiony w latach 1928–1939 jako siedziba Wschodniej Dyrekcji Kolei Państwowych.
Na starcie trasy warto odwiedzić Chełmski Ośrodek Informacji Turystycznej, który mieści się w budynku dawnego Magistratu przy ul. Lubelskiej 63.
Godziny pracy (sezon letni): Pon.–pt. 8:00–17:00, sob. 9:00–15:00, niedz. 9:00–13:00. Poza sezonem punkt czynny jest zazwyczaj do 17:00 od poniedziałku do soboty.
Większość punktów szlaku (od 1 do 8) znajduje się w zasięgu krótkiego spaceru w obrębie historycznego centrum i Górki Chełmskiej. Dojście z Placu Łuczkowskiego na szczyt Góry Chełmskiej zajmuje zwykle kilkanaście minut pod górę alejkami i schodami.
Punkty 9 i 10 (Osiedle Dyrekcja i Gmach Dyrekcji Kolei) znajdują się nieco dalej od ścisłego centrum, przy Placu Niepodległości, co może wymagać dłuższego spaceru lub krótkiego przejazdu.
Podziemia Kredowe (opcjonalnie na trasie): Wejście znajduje się przy ul. Lubelskiej 55a. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, a z racji dużej popularności zalecana jest wcześniejsza rezerwacja.
Uwaga! Temperatura w podziemiach: Jeśli planujesz wejście do Piwnic pod bazyliką lub Chełmskich Podziemi Kredowych, pamiętaj o cieplejszym ubraniu – temperatura tam wynosi stałe ok. 9°C.
Miejsca postojowe dla samochodów dostępne są wzdłuż ul. Lubelskiej oraz na wyznaczonych parkingach w rejonie wzgórza katedralnego. Na terenie całego miasta nie ma żadnych odpłatnych stref parkingowych. Parkowanie jest darmowe.
Wejście na dzwonnicę (ponad 40 m wysokości) odbywa się po schodach i może być utrudnione dla osób o ograniczonej mobilności lub małych dzieci; obowiązuje zakaz wprowadzania wózków i dużego bagażu na wieżę.
Tak, na trasie znajdują się tablice informacyjne przy każdym punkcie. Planujemy również uruchomienie aplikacji mobilnej z nawigacją.
Nie wszystkie. Polecamy zwrócić uwagę na:
• Bazylika Narodzenia NMP: Wstęp do samej świątyni na modlitwę i zwiedzanie jest bezpłatny.
• Kompleks na Górce (Krypty, Piwnice, Wieża): Zwiedzanie XVIII-wiecznych krypt, XVII-wiecznych piwnic oraz wejście na taras widokowy dzwonnicy jest płatne.
• Pałac Kretzschmarów: obiekt podziwia się z zewnątrz.
Oczywiście. Szlak można przejść w dowolnej kolejności i pominąć wybrane punkty. Polecamy jednak odwiedzić przynajmniej Bazylikę, Klasztor pijarów i Bramę Uściługską.
Tak, obowiązkowym punktem jest dzwonnica przy bazylice, która ma ponad 40 metrów wysokości. Z jej tarasu widokowego roztacza się panorama 360 stopni na cały Chełm i okolicę. Wejście odbywa się po schodach, co może być męczące.
Tak, wejście do Chełmskich Podziemi Kredowych znajduje się przy ul. Lubelskiej 55a, tuż obok kościoła Rozesłania św. Apostołów (punkt 1 i 2 szlaku). Zwiedzanie podziemi odbywa się wyłącznie z przewodnikiem i trwa około godziny. Warto pamiętać o stałej temperaturze ok. 9°C panującej pod ziemią.
Szlak prowadzi przez wyjątkowe osiedle w całości wpisane do rejestru zabytków, będące jednym z większych projektów urbanistycznych okresu II Rzeczypospolitej. W 2028 roku osiedle obchodzić będzie swoje 100-lecie.
Poznaj szlak
Trasa śladami prawosławnego i unickiego dziedzictwa Chełma — od XIII-wiecznych krypt po cerkwie i seminaria, w których zapisana jest historia wschodniego pogranicza.
Poznaj szlak
Dwukilometrowy spacer przez 700 lat architektury Chełma — od gotyckiego Magistratu po modernistyczną Szkołę Techniczną. Szlak łączący dziedzictwo trzech kultur w jednej opowieści o sztuce budowania.
Poznaj szlak