Góra Chełmska to malownicze wzniesienie, którego centralnym punktem jest górująca nad miastem majestatyczna późnobarokowa bazylika pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Kościół został zaprojektowany na planie krzyża łacińskiego jako trójnawowa budowla z transeptem. Centralną część świątyni wieńczy kopuła z latarnią, natomiast dwie wysokie wieże przykrywają ozdobne hełmy zwieńczone krzyżami z półksiężycami. Zewnętrzna, bogato dekorowana fasada utrzymana jest w stylu późnego baroku, podczas gdy wnętrze zachowuje bardziej spokojny i uporządkowany charakter. Wnętrze pozbawione jest pierwotnego kształtu i wyposażenia, w stanie po przebudowach w XX w. (bez polichromii i barokowego wystroju).
Najważniejszym elementem bazyliki jest kopia słynnego obrazu Matki Bożej Chełmskiej znajdująca się w ołtarzu głównym. Cennym zabytkiem jest również osiemnastowieczne antepedium przedstawiające scenę hołdu oddanego obrazowi Matki Bożej Chełmskiej przez króla Jana Kazimierza i rycerstwo po bitwie pod Beresteczkiem.
Historia tego miejsca sięga średniowiecza. Pierwsza świątynia, cerkiew Bogurodzicy ufundowana przez księcia Daniela Romanowicza, istniała tu już w XIII wieku. Dzisiejsza bazylika powstała w XVIII stuleciu z inicjatywy biskupa Filipa Wołodkowicza według projektu architekta Pawła Fontany. W 1765 roku odbyła się tutaj uroczysta koronacja obrazu Matki Bożej Chełmskiej.
W XIX wieku, po likwidacji unii, świątynię przejęła Cerkiew prawosławna, a budowla została przebudowana w stylu bizantyjsko-ruskim. Charakterystycznym elementem tej przebudowy były cebulaste zwieńczenia wież. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości kościół wrócił do katolików, a w latach 30. XX wieku utworzono parafię Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. W 1988 roku papież Jan Paweł II podniósł świątynię do godności bazyliki mniejszej.
