Południowe panoramy Chełma

Punkty na trasie

1. 1

   MOR Chełm-Bazylany (start)

   Miejsce Obsługi Rowerzystów, parking, toaleta

   Start i meta pętli. MOR przy południowym wyjeździe z Chełma oferuje stojaki, pompkę i ławki — idealne miejsce na rozgrzewkę i końcowy odpoczynek.

   Punkt startowy szlaku znajduje się przy Green Velo na MOR (miejscu odpoczynku rowerzystów) Bazylany. To teren dawnej wsi, której fragment dziś znajduje się w granicach miasta. Na tym terenie, w okolicy Lasu Borek, istniała w XIX wieku strzelnica wojskowa oraz cmentarz, na którym chowano rosyjskich żołnierzy. Był on wykorzystywany również w czasie I wojny światowej. Grzebano tu wtedy żołnierzy polskich, austriackich, niemieckich i rosyjskich, poległych w czasie walk, jakie toczyły się w okolicy. W okresie międzywojennym chowano tu zaś żołnierzy polskich, a podczas II wojny światowej cmentarz stał się miejscem pochówku żołnierzy polskich, niemieckich i radzieckich.

   

2. 2

   Strupin Duży

   Kapliczka przydrożna, aleja lipowa

   Pierwszy przystanek po opuszczeniu miasta. Wieś rozłożona na wzgórzu, z którego roztacza się pierwszy panoramiczny widok na Chełm od południa.

   

3. 3

   Depułtycze Królewskie

   Historyczna wieś królewska

   Dawna wieś królewska z zachowanym układem osadniczym. Tutaj droga schodzi w dolinę — krótki, przyjemny zjazd przed kolejnym podejściem.

   Największą atrakcją miejscowości jest lotnisko Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Chełmie. Przejeżdżając obok, często można zobaczyć startujące i lądujące awionetki. W Depułtyczach Królewskich warto zwrócić uwagę na dawny zespół dworsko-folwarczny. Okolica przesiąknięta jest historią regionu, a spokój panujący w samej wsi pozwala poczuć autentyczny klimat lubelskiej wsi.

   W systemie feudalnym dawnej Polski wsie dzieliły się głównie na szlacheckie (prywatne), kościelne oraz właśnie królewskie (tzw. królewszczyzny). Depułtycze należały do dóbr stołowych zamku chełmskiego, co oznacza, że dochody z tej miejscowości zasilały bezpośrednio skarbiec królewski lub służyły utrzymaniu lokalnej administracji królewskiej (starostwa). Choć dziś Depułtycze kojarzą się głównie z nowoczesnym lotniskiem PANS, historycznie znajdował się tu zespół dworsko-folwarczny. Po rozbiorach Polski dobra królewskie zostały przejęte przez rządy państw zaborczych (w tym przypadku przez skarb państwa rosyjskiego), a następnie przechodziły w ręce prywatne lub były dzierżawione.

   Jadąc na rowerze, warto pamiętać, że jedziesz drogami, którymi niegdyś transportowano daniny na zamek w Chełmie, a nazwa „Królewskie” to żywy pomnik dawnego ustroju Rzeczypospolitej.

   

4. 4

   Depułtycze Nowe

   Punkt widokowy na wschód

   Z wzniesienia za wsią rozciąga się widok na wschodnią część Pagórów Chełmskich. W pogodny dzień widoczność sięga kilkudziesięciu kilometrów.

   Wieś przez wieki należała do rodów szlacheckich (m.in. Uhrowieckich czy Suchodolskich). Była to typowa „wieś prywatna”, w której życie kręciło się wokół dworu. Cała okolica położona jest na pokładach kredy piszącej. Historia wsi jest nierozerwalnie związana z naturą – to właśnie specyficzne podłoże sprawiło, że tutejsze pagóry mają tak charakterystyczny, niemal „księżycowy” biały odcień w miejscach, gdzie ziemia została odsłonięta.

   

5. 5

   Zagroda

   Najdalszy punkt pętli

   Południowy wierzchołek trasy. Tutaj skręcasz na północny zachód i zaczynasz powrót — ale najpierw warto zatrzymać się na chwilę, bo widoki stąd na chełmskie wzgórza są wyjątkowe.

   

6. 6

   Uher

   Dolina rzeki Uherki

   Trasa przecina dolinę Uherki — rzeki, która nadaje charakter całym południowym przedmieściom Chełma. Odcinek płaski, dający wytchnienie po pagórkach.

   Dolina rzeki Uherki to jedno z najciekawszych przyrodniczo miejsc w okolicach Chełma. Choć sama rzeka jest niewielka, jej dolina skrywa ciekawe okazy.

   Chełmskie Torfowiska Węglanowe (Perełka Przyrodnicza) o kredowym podłożu zamieszkuje jedna z największych w Europie populacji rzadkiego ptaka – wodniczki. To gratka dla fanów „birdwatchingu”. Można tu spotkać rośliny reliktowe, takie jak tłustosz dwubarwny czy storczyki. W dolinie Uherki, szczególnie w rejonie rezerwatu „Roskosz” występuje bogactwo rzadkich gatunków motyli (np. modraszków).

   Historycznie Uherka była rzeką kapryśną, tworzącą liczne rozlewiska i bagna, które stanowiły naturalną barierę obronną dawnego Chełma. Wzdłuż biegu rzeki można odnaleźć pozostałości po dawnych młynach wodnych. Choć większość z nich nie przetrwała w całości do dziś, nazwy miejscowości lub fragmenty fundamentów przypominają o czasach, gdy siła wody była kluczowa dla lokalnego rolnictwa.

   Wskazówka turystyczna: Najlepiej zwiedzać dolinę Uherki późną wiosną (maj/czerwiec), gdy torfowiska kwitną, a ptaki (w tym słynna wodniczka) są najbardziej aktywne. Pamiętaj o zabraniu lornetki i repelentów na komary – tereny podmokłe rządzą się swoimi prawami!

   

7. 7

   Weremowice

   Widok na Górę Katedralną

   Stąd po raz pierwszy na trasie zobaczysz wyraźną sylwetkę Góry Katedralnej z bazyliką — perspektywa, która pojawia się na wielu chełmskich pocztówkach.

   Weremowice leżą w otulinie Chełmskiego Parku Krajobrazowego. Z wyżej położonych punktów w Weremowicach można podziwiać jedną z ciekawszych panoram Chełma. Widać stąd wyraźnie Górę Chełmską (Górkę) z Bazyliką pw. Narodzenia NMP. To świetne miejsce na fotografię krajobrazową, zwłaszcza o zachodzie słońca, gdy miasto majaczy na horyzoncie za pasmem pól.

   Historycznie Weremowice (podobnie jak sąsiednie Depułtycze Nowe) funkcjonowały jako wieś szlachecka. W starych zapiskach można odnaleźć informacje o tutejszym folwarku. Do dziś układ pól i miedz zdradza dawny, rolniczy charakter tej miejscowości, który mimo bliskości miasta, pozostał niemal nienaruszony.

   

8. 8

   Żółtańce

   Złote pola, kapliczka

   Wieś, od której nasza trasa wzięła swój „złoty” charakter. Pola zbóż w letnim słońcu tworzą tutaj krajobraz jak z obrazu. Przy drodze stoi murowana kapliczka z XIX wieku.

   Żółtańce leżą nad rzeką Garką (dopływem Uherki). Dolina tej rzeczki to teren bardzo malowniczy, obfitujący w dziką przyrodę. Wzdłuż rzeki można zaobserwować liczne żeremia bobrów. Ślady ich działalności (pościnane drzewa) są widoczne niemal na każdym kroku w mniej uczęszczanych częściach miejscowości.

   Zalew Żółtańce – Sztuczny zbiornik retencyjny stał się profesjonalnym kąpieliskiem. Zalew dzieli się na część rekreacyjną (z piaszczystą plażą, molo i infrastrukturą) oraz część dla wędkarzy, gdzie panuje cisza i spokój.

   Infrastruktura: Znajdziesz tu boiska do siatkówki plażowej, siłownię plenerową oraz świetne zaplecze gastronomiczne w sezonie.

   

9. 9

   Zawadówka

   Ostatni pagórek przed miastem

   Przedostatni punkt trasy. Krótkie podejście, a potem już tylko zjazd — i panorama Chełma na horyzoncie zachęcająca do ostatniego sprintu.

   Zawadówka to kluczowy punkt dla rowerzystów. Przez miejscowość przebiegają trasy łączące Chełm z Lasem Kumowa Dolina oraz dalej w stronę Żółtaniec i Depułtycz. Wieś bezpośrednio graniczy z jednym z ulubionych miejsc rekreacyjnych chełmian – Lasem Kumowa Dolina.

   Atrakcja: Możesz stąd szybko dotrzeć do leśnych ścieżek edukacyjnych, amfiteatru oraz tras do biegów terenowych.
   Przy dobrej widoczności z okolicznych pól doskonale widać sylwetkę Bazyliki na Górce Chełmskiej oraz kominy cementowni.

   Przez Zawadówkę przebiega linia kolejowa nr 7 (Warszawa – Dorohusk). Można tu przyjechać pociągiem z Chełma (podróż trwa zaledwie kilka minut), a wrócić pieszo lub rowerem przez lasy i pola.

   

10. 10

    Chełm (powrót do MOR)

    Meta pętli

    Powrót do punktu startowego. Ostatni odcinek prowadzi wzdłuż drogi z szerokim poboczem — bezpieczny i szybki dojazd do MOR Bazylany.