Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza w Chełmie obejmuje cztery budynki zlokalizowane w centrum miasta: przy ul. Lubelskiej 55, ul. Lubelskiej 57, ul. Lubelskiej 56a oraz przy ul. Świętego Mikołaja 4.
Muzeum oferuje podróż przez dzieje Ziemi Chełmskiej, począwszy od prehistorycznej fauny i flory, przez kulturę tradycyjną aż do sztuki współczesnej. Na zwiedzających czekają wystawy stałe oraz liczne wystawy czasowe.
Zwiedzanie warto zacząć od zbiorów w Dziale Historii, od poziomu – 1, na którym zaczyna się wystawa stała, opowiadająca dzieje Chełma. W pierwszych gablotach ukazano znaleziska archeologiczne, jeszcze sprzed założenia miasta. Stopniowo ustępują one artefaktom z okresu Księstwa Halicko-Włodzimierskiego. Warto zwrócić uwagę na późniejsze świadectwa wielokulturowości miasta, w którym wyznawcy trzech religii zaznaczali swoją tożsamość, ale także koegzystowali i współpracowali. Na parterze można kontynuować dalszy spacer przez historię, począwszy od wieku XIX. Na piętrze czeka zupełnie inna ekspozycja przyrodnicza. Są tu eksponaty z zakresu geologii, paleontologii, botaniki i zoologii. W wielkich przeszklonych gablotach ukazano gatunki pokrewne siedliskowo, naturalnych rozmiarów, często bardzo rzadkie. Szczególną uwagę zwraca ekspozycja „Skamieniały świat”, na której zobaczymy odciski prehistorycznych roślin, w tym skrzypów i widłaków. Są tu również okazy kredowe: ślimaki, jeżowce, belemnity czy koralowce.
Zbiory Muzeum podzielono na działy merytoryczne, które zostały udostępnione w czterech budynkach. Niezwykle interesująca jest kolekcja numizmatów a także polskiego malarstwa portretowego. W Dziale Sztuki Dawnej Ziemi Chełmskiej zobaczyć można polskie malarstwo i grafikę XIX i pierwszej polowy XX w. oraz portrety osób związanych z Ziemią Chełmską, m.in. Poletyłów, Zajdlerów, Cieszkowskich, Wacława Rzewuskiego, Scholastyki Świrskiej, Wojciecha Węglińskiego. Obecna jest również kolekcja prac artystów związanych z Chełmem: Zenona Waśniewskiego, Uklei, Jerzego Grosmana, Juliana Bajkiewicza.
Ważnym i chętnie oglądanym działem jest Dział Etnografii, prezentujący m.in. wyroby rzemiosła artystycznego twórców regionu chełmskiego, takie jak: lampy, zegary, meble, wyroby ze srebra.
W kolekcji muzeum znajdują się także liczne eksponaty dziedzictwa etnograficznego i archeologicznego (ul. Lubelska 56a) oraz, składająca się na poruszające świadectwo, ekspozycja w piwnicach dawnego Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (ul. Reformacka 27) – Wystawa stała: Chełmska bezpieka i jej ofiary. Do obejrzenia po wcześniejszym umówieniu. Na wystawie prezentowane są dokumenty ukazujące początki rodzącej się władzy ludowej, pierwsze zarządzenia władz komunistycznych oraz fotografie osób prześladowanych, zamordowanych podczas przesłuchań i akcji UB.
Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza w Chełmie
budynek przy ul. Lubelskiej 55
tel. (+48) 82 565-26-93
wystawa sztuki współczesnej oraz wystawy czasowe.
Działy Historii i Przyrody
budynek przy ul. Lubelskiej 57
tel. (+48) 82 564-05-70
wystawy stałe: historyczna, przyrodnicza.
Dział Sztuki Ziemi Chełmskiej
Kaplica Św. Mikołaja ul. Św. Mikołaja 4
(dawna cerkiew unicka p.w. św. Mikołaja)
tel. (+48) 82 564-02-12
ekspozycje sztuki dawnej regionu
wystawy czasowe: sztuki dawnej, sala koncertowa
Działy Archeologii i Etnografii
budynek przy ul. Lubelskiej 56a
tel. (+48) 82 564-01-01
wystawa stała: Powrót do przeszłości. Dzieje tradycyjnej kultury rejonu chełmskiego.
wystawy czasowe: archeologiczne i etnograficzne.
Galeria 72 – Dział Sztuki Współczesnej
budynek w zespole poklasztornym popijarskim
przy Kościele pw. Rozesłania św. Apostołów,
ul. Lubelska 55
tel. (+48) 82 565 26 93
wystawy sztuki współczesnej oraz wystawy czasowe
